सरपंचाला पगार किती आहे? सरपंचाची कामे कोणती आहेत? त्याबाबत तक्रार कुठे करायची?

सरपंचाला पगार किती आहे? सरपंचाची कामे कोणती आहेत? त्याबाबत तक्रार कुठे करायची?

    सरपंच हा ग्रामपंचायतीचा मुख्य सदस्य असतो. महाराष्ट्र सरकारकडून सर्व सरपंचांना दरमहा 3000 रुपये वेतन स्वरूपात पगार दिला जातो. आणि सरपंचाचा कार्यकाळ हा ५ वर्षासाठी असतो.

       आपण जाणून घेऊ या सरपंचाचा पगार किती असतो, सरपंच कसा कमावतो, सरपंच कसा काढायचा, सरपंचाचा कार्यकाळ किती दिवसाचा आहे, सरपंचाला प्रत्येक महिन्याचा पगार किती येतो, सरपंचाची कोणती कामे आहेत आणि कामाची यादी, सरपंच सर्व तक्रार क्रमांक आणि सरपंच यांच्याशी संबंधित माहितीचे प्रकार आपण पाहणार आहोत.

सरपंचाला पगार किती असतो?

      प्रत्येक गावातील सरपंच हा ग्रामपंचायतींची काळजी घेतात, त्यासाठी सरपंचाला 100 रुपये मानधन म्हणून दिले जाते, तसेच सरपंचाला 100 रुपये भत्ता म्हणून दिला जातो. म्हणजेच सरपंचाला दरमहा सरकारकडून 3000 ते 3500 रुपये मिळतात. परंतु एकदा ग्रामपंचायतीत सरपंच निवडून आल्यावर एखादी व्यक्ती केवळ ५ वर्षे सरपंच पदावर राहू शकते. कारण सरपंचाची मुदत ही फक्त ५ वर्षेच आहे. यानंतर सरपंच की पगारा व्यतिरिक्त सरपंचाचे कमाईचे वेगवेगळे मार्ग असतात.

     आपल्याला सरपंच म्हटलं तरी गावचे सरपंच आठवले जातात. कारण सरपंच हा ग्रामपंचायतीचा प्रमुख मानला जातो, ज्याची निवड सर्व गावकऱ्यांनी मिळून फक्त ५ वर्षांसाठी केली जाते. परंतु आपल्या देश्यामधील काही राज्यांमध्ये सरपंच वेगवेगळ्या नावांनी ओळखला जातो, यामध्ये सरपंचाला मुखिया, प्रधान, ग्रामसभा अध्यक्ष या नावाने ही ओळखले जाते. महाराष्ट्र राज्यात सर्वत्र सरपंचाला सरपंचच म्हणतात.

    तसेच सर्व राज्यांमध्ये सरपंचांना समान वेतन दिले जाते. सरपंच गावातील विकासकामांकडे लक्ष देण्यासाठी दर महिन्याला बैठक बोलावतात. या बैठकीत सर्व वॉर्ड मेंबरचा ही समावेश असतो, या बैठकीसाठी सरपंचाला महिन्याला रुपये 100 मिळतात. सरपंचाला पगार आणि भत्त्यांसह, पगार 3100 रुपये प्रति महिना दिला जातो.

       प्रत्येक गावातील लोकसंख्येनुसार सर्वांचा पगार कमी जास्त असतो, जेवढी गावाची लोकसंख्या जास्त तेवढा सरपंचाचा पगार किमान 5000 ठरवण्यात आला आहे. तर कमीत कमी लोकसंख्या गावासाठी 2500 ते 3000 रुपये मिळतात.

सरपंचाचा कार्यकाळ किती आहे?

      सरपंचाचा कार्यकाळ हा ५ वर्षांचा आहे. या ५ वर्षा नंतर पुन्हा ग्रामपंचायतीमध्ये सरपंच पदासाठी निवडणूक घेतली जाते. ज्यामध्ये गावातील कोणताही सदस्य पुन्हा सरपंच पदासाठी अर्ज भरू शकतात. परंतु सरपंच होण्यासाठी तुम्हाला सरपंचाच्या सर्व पात्रता आणि अटींचे पालन करणे बंधनकारक असते.

     सरपंचाचा पात्रता आणि अटीं व्यक्तीचं वय हे कमीत कमी २१ वर्षे असावे, 8 वी किंवा 10 वी पास असावे, पोलिस रेकॉर्ड नसावे, या पात्रतेसह तुम्ही ग्रामपंचायतीमध्ये सरपंच पदासाठी उमेदवार म्हणून अर्ज करू शकता. यानंतर समोरच्या उमेदवारापेक्षा जास्त मते मिळाल्यास पुढील ५ वर्षे तुम्ही ग्रामपंचायतीचे सरपंच राहू शकता.

सरपंचाविरुद्ध तक्रार कशी आणि कुठे करायची?

   जर तुम्हाला तुमच्या ग्रामपंचायतीच्या सरपंचाविरुद्ध कोणतीही तक्रार करायची असेल, तर त्यासाठी ठोस पुरावे असणे अत्यंत गरजेचे असते. त्यामध्ये तुमच्याकडे दोन्ही साक्षीदार किंवा कागदी पुरावे असावे. तुमच्या सरपंचाला गावात काम करण्यासाठी शासनाकडून किती पैसे मिळाले आणि कुठे खर्च झाले याचे सविस्तर माहिती असावी. ही माहिती तुम्ही तुमचा सरपंचाकडून आरटीआयद्वारे घेऊ शकता.

     त्यामध्ये सरपंच तुम्हाला बजेट आणि खर्च केलेल्या रकमेची माहिती लिखित स्वरूपात देईल. ते लेखी प्रमाणपत्र मानले जाते. यानंतर, जर तुम्हाला सरपंचाने खर्च केलेल्या आणि प्राप्त झालेल्या रकमेबद्दल चुकीची माहिती दिली असेल, तर या पुराव्याच्या आधारे तुम्ही तुमच्या जिल्ह्याच्या जिल्हा दंडाधिकार्‍यांकडे तक्रार करू शकता. मात्र त्यापूर्वी तुम्ही तुमच्या तहसीलदार, जिल्हा पंचायत राज अधिकारी (सीईओ) यांच्याकडे ही तक्रार करता येते.

सरपंचाचा पगार किती आहे?

       तुम्हा सर्वांना माहीत असेलच की, सरपंचाला त्याच्या गावातील काम करण्यासाठी सरकारकडून ५ ते ६ कोटी रुपये दिले जातात, त्यामुळे सरपंचाला त्याच्या पंचायतीमध्ये रस्तेबांधणी, घाण पाण्याचा निचरा यासारखी विकासकामे करता येतात. गाव, शाळेचे बांधकाम. पंचायत इमारत इ. बांधकामात खर्च करू शकतात.

      ह्या सर्व विकासकामांसाठीच ग्रामीण भागातील जनता आपल्या गावचा सरपंच म्हणून चांगल्या व्यक्तीची निवड करतात, त्यासाठी सरपंचाला दर महिन्याला २५०० ते ३००० रुपयांपर्यंतच वेतन दिले आहे, पण अनेक ग्रामपंचायतींमध्ये ग्रामपंचायतींचा समावेश आहे. ज्या देशात सरपंचाकडे विकासाशी निगडीत काहीतरी असते तेही काम करत नाहीत आणि खोटी कागदपत्रे बनवून विकास निधी आपसात वाटून घेतात. हे सर्वच सरपंच करत नाहीत. काही प्रकरणे समोर देखील आली आहेत.

    आपल्या देशात प्रत्येक ग्रामपंचायतीमध्ये एक सरपंच असतो, जो ग्रामपंचायतीमध्ये होणार्‍या सर्व विकासकामांवर आणि इतर समस्यांवर लक्ष ठेवतो. दर 5 वर्षांनी सरपंचाची निवडणूक घेतली जाते, जी व्यक्ती सरपंच होईल, त्या सरपंचाला 2023 मध्ये 4800 रुपये प्रति महिना पगार मिळतो. सरपंच पगार 2023 मध्येही वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये बदलतो,

     आपल्या राज्यांतील सरपंचांना दरमहा २५०० ते ५००० हजार रुपये पगार मिळतो. परंतु पंचायती राज व्यवस्थेनुसार आजही अनेक राज्यांमध्ये सरपंचांना कोणत्याही प्रकारचे वेतन देण्याची तरतूद नाही. मात्र तरीही शासनाकडून सरपंचांना दरमहा २५०० ते ३००० रुपये मानधन दिले जाते.

सरपंच कमावतो कसा?

        सरपंचाला त्यांच्या ग्रामपंचायतीतील विकासकामांसाठी आणि इतर ग्रामपंचायतींमध्ये पक्के रस्ते यासाठी प्रत्येक पंचायतीला पाच कोटी रुपयांचे बजेट दिले जाते, परंतु सरपंच या बजेटचा गैरवापर करत असल्याची माहिती आपल्याला अनेकदा वर्तमानपत्रातून पाहायला मिळत असते.

       बनावट कागदपत्रे बनवून सरपंच व इतर शासकीय कर्मचारी मिळून ग्रामपंचायतीमध्ये मिळणाऱ्या विकासाचे पैसे खातात, त्यामुळे सरपंच होऊन केवळ दोन-तीन वह्या खाण्याची कमाई होते. मात्र येत्या काळात सर्व तपशील ऑनलाइन केले गेले आहेत. त्यामुळे सरपंचाला मिळालेल्या पैशाचा हिशेब ग्रामस्थ घेऊ शकतात.

सरपंचाला हा पगार कोण देतात?

     आपल्या सर्वांचा मनात प्रश्न येतो की, शेवटी सरपंचाला पगार कोण देतात. सरपंचाला सरकारकडूनच पगार दिला जातो कारण सरपंच हा ग्रामपंचायतीचे संपूर्ण काम पाहतो, सरपंचासोबतच विकासाशी संबंधित कामे पंचायतीमध्ये करून घ्यायची असतात, त्यामुळे सरपंचाला 3000 ते 5000 रुपये दिले जातात. हा सरकारकडून दरमहा म्हणून पगार उपलब्ध आहे.

    सरपंचांना हा पगार दर महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात दिला जातो, जो सरपंचाच्या बँक खात्यावर डायरेक्ट ऑनलाइन पाठवला जातो, या आधी सरपंचाचा पगार रोखीने दिला जात होता, पण आता देशातील सर्व सरकारी कर्मचाऱ्यांप्रमाणेच सरपंच आणि प्रभाग पंचांचा पगार दर महिन्याला डीबीटीद्वारे , सरकारकडून बँक खात्यात पैसे पाठवले जात आहेत.

सरपंच कोण होऊ शकतो?

      सरपंच बनवण्यासाठी वेगवेगळे नियम व अटी ठेवण्यात आल्या आहेत, ज्यांची पूर्तता करून ग्रामपंचायतीचा कोणताही सदस्य सरपंच होण्यासाठी निवडणूक लढवू शकतो आणि सरपंचपदाची निवडणूक जिंकल्यानंतर त्याच्या ग्रामपंचायतीमध्ये ५ वर्षे सरपंच होऊ शकतो. की पुन्हा निवडणूक आहे कारण सरपंचाचा कार्यकाळ ५ वर्षांचा असतो. जर तुम्ही सरपंचपदासाठी अर्ज केला असेल आणि अर्ज रद्द करायचा असेल तर तुम्ही अर्जदाराच्या 2 किंवा 3 दिवसांत तुमचा अर्ज मागे घेऊ शकता.

उप सरपंचांचा पगार किती असतो?

     उपसरपंच हे पद सरपंचापेक्षा कमी आहे, त्यानंतर उपसरपंचच्या खाली वॉर्डपंच असतात. उपसरपंचला किती पगार मिळतो याबद्दल बोललो तर तुम्हाला सांगतो की उपसरपंचला 750 रुपये मिळतात. 1500 रुपये दरमहा असा तो पगार मिळतो, सर्व राज्यात सरपंच आणि उपसरपंचाचा पगार वेगळा आहे.

      ज्यामध्ये काही राज्यांमध्ये उपसरपंचचा पगार 1500 रुपयांपेक्षा जास्त ही आहे. सरपंचाचे मुख्य काम म्हणजे सरपंच नसताना कार्यकाळ सांभाळणे म्हणजेच तुमचा सरपंच काही कामासाठी बाहेर गेला असेल तर अशा परिस्थितीत उपसरपंच पंचायतीमध्ये दर महिन्याला एका सभेला सरपंचाला हजर राहावे लागते. सभा व इतर विकासासंदर्भात सुरू असलेली कामे पाहण्याचे काम सरपंचाचे असते.

गावातील सरपंचाने कोणते काम केले आहे हे कसं कळणार?

      आता देशातील सर्व राज्यांमध्ये सरकारने ग्रामपंचायतीची माहिती सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी एक ऑनलाइन पोर्टल सुरू देखील केले आहे, ज्यामध्ये गावातील लोकांना त्यांच्या गावात, पंचायतीमध्ये झालेल्या कामांची माहिती मिळते. सरपंचाला कामासाठी मिळालेले पैसे ऑनलाइन तपासता येतात.

     तसेच ग्रामपंचायतीशी संबंधित सर्व प्रकारची माहिती पब्लिक इन्फॉर्मेशन पोर्टलवर उपलब्ध आहे, याठिकाणी ग्रामपंचायतीच्या विकास कामांची माहिती व ग्रामपंचायतीमधील कामांसाठी मिळालेले अंदाजपत्रक ऑनलाइन पाहता येते.

सरपंचाला गावातील विकास कामासाठी किती पैसे मिळतात?

      सरपंचाला त्यांच्या ग्रामपंचायतीमध्ये काम करता यावे, यासाठी प्रत्येक वेळी अंदाजपत्रक सादर करताना विविध कामांसाठी सरकार आठ ते नऊ कोटी रुपये देते, त्याचे कारण म्हणजे सरपंचाला त्यांच्या पंचायतीत विकास कामे करता यावेत. परंतु सध्या ग्रामपंचायतीमध्ये मिळणारा निधी सरपंच व उच्चस्तरीय अधिकारी चुकीची कागदपत्रे बनवून खात असतात. परंतु तुम्ही तुमच्या मोबाईल फोनवरून तुमच्या ग्रामपंचायतीमध्ये विकासकामांसाठी किती पैसे आले आहेत याची माहिती ऑनलाईन तपासू शकता, त्यासाठी तुम्ही भारत सरकारच्या पंचायती राज मंत्रालयाच्या अधिकृत वेबसाइटला भेट देऊन पाहणी करू शकता.

सरपंचाला सरपंच पदावरून कसे काढायचे?

    जर तुमच्या मनात हा प्रश्न निर्माण होत असेल की सरपंचाला सरपंच पदावरून हटवता येईल का, तर तुम्हाला सांगतो की तुम्ही तुमच्या ग्रामपंचायतीच्या सरपंचाला काढून टाकू शकता, त्यासाठी काही अटी ठेवण्यात आल्या आहेत, त्यानंतर तुम्ही सरपंचाविरुद्ध तक्रार करू शकता. 

      पण सरपंच पदावरून हटवण्यासाठी तुम्हाला गावात एक वॉर्ड पंच हवा आहे, ज्यामध्ये तुम्हाला गावातील अर्ध्या नागरिकांच्या तक्रार पत्रावर स्वाक्षरी करण्यासाठी अर्धा वॉर्ड पंच घ्यावा लागेल. यानंतर तुम्हाला तुमच्या जिल्ह्याच्या जिल्हाधिकारी कार्यालयात जाऊन तक्रार द्यावी लागेल, त्यानंतर तुमच्या सरपंचाला पदावरून हटवण्यात येईल.

सरपंचाची तक्रार कुठे करायची असते?

        जिल्हाधिकाऱ्यांना, तहसीलच्या तहसीलदार, जिल्हा पंचायत राज अधिकारी (सीईओ), याशिवाय तुम्ही तुमच्या राज्याच्या सीएम हेल्पलाइन नंबरवर सरपंचाची तक्रार तुम्ही करू शकता.

सरपंचाची कामे कोणती आहेत?

• गावातील सर्व रस्ते पक्के बांधणे
• पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था करणे.
• वीज आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक सेवांची काळजी घेणे.
• गावातील घाण पाण्याचा निचरा करण्याची व्यवस्था करणे.
• तलाव व तलावांच्या स्वच्छतेसाठी योजना सुरू करणे.
• शाळा तसेच पंचायत इमारती व्यवस्थित ठेवणे.
• गावातील मुलांसाठी खेळाचे मैदान तयार करणे.
• गावातील लोकांना शासकीय योजनांची माहिती देऊन गावकऱ्यांना त्याचा लाभ मिळवून देणे.

पंचायतीमध्ये भटक्या जनावरांसाठी उच्च व्यवस्था करणे.

        प्रत्येक महिन्याला बैठक घेऊन गावातील विकासकामांवर चर्चा करणे. गावातील स्वच्छतेची कामे करून घेणे ही सर्व कामे सरपंचाची कर्तव्ये आहेत.....Read more